Uçak yolculuğu sırasında uçağın motoru bozulursa neler olabileceğini hemen hemen herkes düşünmüştür. Hatta hava şartlarının kötü olduğu zamanlarda bu soruyu daha fazla düşünüyor olabiliriz. Ancak yolculuk sırasında uçağın bir motoru bozulsa dahi bu sorundan haberimiz olmayabilir. Çünkü uçak motorunun durması veya arızalanması uçuşu engelleyecek ya da kazaya sebep olacak büyük bir sorun değildir.

Uçakların Yolculuk Sırasında Motorları Durursa Ne Olur?

Uçaklarda 2 temel bileşen uçmayı sağlar bunlar; motor ve kanatlardır. Motor, havayı içine çeker ve burada yakıtla beraber yakılır böylece itme kuvveti oluşur. Kanat ise, kavisli tasarımı ile uçağı gökyüzünde tutan kuvveti ortaya çıkartır ve uçuş sırasında havanın aşağı-yukarı hareketini sağlar. Böylece hava basıncını değiştirir.

Uçak 25.000 feette uçuş yaparken bir motorunun bozulması herkesin kulağına bir felaket haberi gibi gelebilir. Ancak bu durum kesin bir kaza demek değildir. Aslında motor arızası nedeniyle gerçekleşen uçak kazalarının oranı oldukça düşük olup sadece 50 milyonda 200’dür. Motor arızaları nadir olmakla beraber başta pilotlar olmak üzere tüm uçuş ekibi bu tür durumlar için özel eğitimlidir. Uçak motorları kuş sürüleri, volkanik küller, yakıtın bitmesi ve sistematik arızalardan dolayı devre dışı kalabilirler. Peki bu motorlarda biri durursa ne olur? İki veya daha fazla motorlu uçaklar tasarlanırken tüm hesaplar bir motorun devre dışı kalmasına göre tasarlanır. Kısacası diğer motorlar yedek motor görevindedir. Yani bir motor arızalandığı zaman diğer motorlarla uçuş sorunsuz olarak devam edebilir.

Uçaklarda tek bir motorun arızalanması ya da durması çok ciddi bir sorun teşkil etmez. Çünkü bu çözülebilir ve yönetilebilir bir sorundur. 4 adet motoru bulunan Airbus 340 veya Boeing 747 gibi uçaklar, bir motorun arızasından ortaya çıkacak sıkıntıyı giderebilecek mekanik donanıma ve üst düzey teknolojiye sahiplerdir. İki veya üç adet motoru olan Boeing 737 veya Boeing 727 gibi uçaklar için bile bir motorun çalışmaması büyük bir sorun teşkil etmez. Çünkü bu uçaklar da tek bir motorla 4-5 saat uçabilecek teknolojiye ve donanıma sahiplerdir.

Bir motorun arıza yapması veya çalışmaması bir kazaya neden olmamakla beraber pilotların bazı ayarlamaları yapmalarını gerektirir. Bir motorun devre dışı olması, uçağın maksimum gücünü azaltır. Bu nedenle kalan motorlarla farkın telafi edilmesi gerekir. Ayrıca bu durum, uçuş sırasında asimetrik bir kuvvet etkisi ortaya çıkaracaktır. Dümen pedalları kullanılarak bu asimetri pilotlar tarafından telafi edilerek uçuş kontrol altına alınır.  Ayrıca bir motorun arızalanması, güç, performans ve hızda azalmaya neden olacağı için 30.000 feette yolculuk yapılmaz. Bunun yerine pilot daha düşük bir irtifayı tercih etmesi gerekir. Bu noktada 15.000-20.000 feette seyir devam ettirilmelidir.

Motor arızası veya devre dışı kalması nedeniyle iniş, normalde olması gerekenden daha zor ve şiddetli olacaktır. Bu nedenle pilotlar, uçağın iniş hedefini değiştirebilirler. Pilotlar, uçağın hedeflenen piste inemeyeceğini düşünüyorsa hedefi değiştirebilir.

Uçaklar, uçuşun dört temel kuvveti üzerinde uçar bunlar; Ağırlık(weight), taşıma(lift), itki(thrust) ve sürükleme(drag) kuvvetleridir. Uçaklar, uçuşun büyük bir kısmını bu dört temel kuvvetin dengede olmasıyla geçirir. Daha önceki yazımda bu 4 temel kuvvet hakkında bilgi vermiştim. Bu yazıda ise dört temel kuvvetten biri olan itki kuvvetinin nasıl üretildiğini anlattık.

İtki, uçakları havada hareket ettiren bir kuvvettir. Bu kuvvet uçağın tahrik sistemi olan jet motorları tarafından üretilir. Jet motorları, güçlü bir itme kuvveti üreterek, uçağın çok hızlı bir şekilde havada hareketini sağlar. Sir Isaac Newton’un dediği gibi, “her hareket için eşit ve zıt bir tepki vardır”. Uçak motorları bu prensipten yola çıkarak tasarlanır. Motor büyük miktarda hava emer, daha sonra Hava ısıtılır, sıkıştırılır ve yavaşlatılır. Hava, birçok dönen bıçaktan geçmeye zorlanır. Motor bu havayı jet yakıtı ile karıştırarak havanın sıcaklığını yaklaşık üç bin dereceye kadar çıkartabilir. Türbini döndürmek için havanın gücü kullanılır. Son olarak, hava motor çıkışından ayrıldığında motordan geriye doğru püskürtülür. Bu olay, uçağa itki sağlayarak, ilerlemesine neden olur. bu kısımda kısaca bir motorun yaptıklarından bahsettik. Şimdi bu görevleri hangi motor bileşenleri yapıyor ona bakalım.

Gaz türbini olarak da bilinen tüm jet motorları aynı prensipte çalışır. Motor güçlü bir fan ile havayı motorun içine çeker ve kompresöre yönlendirir. Kompresör havanın basıncını yükseltir. Basınçlı hava daha sonra yakıtla püskürtülür ve bir elektrik kıvılcımı hava ve yakıt karışımını yakar. Daha sonra sıcak hava, türbine geçer. Türbin, kompresör ile aynı şafta bağlıdır. Sıcak hava ile türbin hareket eder ve bu sayede kompresör dönmüş olur. Püskürtülen hava türbine uğradıktan sonra genleşir ve motorun arka kısmındaki nozülden dışarı atılır ve bu sayede uçak ileri yönde itilir.  Hava, motor çekirdeğinin yanı sıra çekirdeğin etrafından da geçer. Bu olay havanın bir kısmının çok sıcak diğer kısmının ise soğuk olmasına neden olur. Daha sonra motor çıkışında soğuk ve sıcak hava karışır.

Jet Motorların Ana Bileşenleri

Fan

Fan, bir turbofan motordaki ilk bileşendir. Hızlı dönen fan, büyük miktarlarda havayı içeri çeker. Fanın çoğu kanadı titanyum metalinden yapılmıştır. Daha sonra bu havayı hızlandırır ve iki parçaya böler. İlk kısım, diğer motor bileşenleri tarafından harekete geçirildiği motorun “çekirdeği” veya merkezi boyunca devam eder. İkinci kısım ise, motorun çekirdeğini atlar. Daha sonra uçağı ileri doğru iten kuvvetin çoğunu ürettiği ve çekirdeği çevreleyen motorun arkasına kadar uzanan bir kanaldan geçer. Bu soğuk hava, itme kuvveti eklemeye yardımcı olur.

Kompresör

Kompresör, motor çekirdeğindeki ilk bileşendir. Kompresör, çok sayıda kanatlı fanlardan oluşur ve bu fanlar bir şafta bağlıdır. Kompresör, kendisine giren havayı giderek daha küçük alanlara sıkıştırarak hava basıncında bir artışa neden olur. Bu olay ile, havanın enerji potansiyelinde bir artış olur. Ezilmiş hava, yanma odasına gönderilir ve orada sıkıştırılır.

Yanma Odası

Yanma odasında hava yakıtla karıştırılır ve ardından tutuşturulur. Yakıtı, hava akımına püskürtmek için 20 adet nozül vardır. Hava ve yakıt karışımı alev alır. Bu olay, yüksek sıcaklıkta, yüksek enerjili bir hava akışı sağlar. Yakıt, basınçlı havadaki oksijenle birlikte yanarak sıcak genleşen gazlar üretir. Yanma odasının içi, ısıya dayanıklı bir ortam sağlamak için genellikle seramik malzemelerden yapılır. Isı 2700 ° ‘ye kadar ulaşabilir.

Türbin

Yanma odasından çıkan yüksek enerjili hava akışı, türbine girerek türbin kanatlarının dönmesine neden olur. Türbinler, kompresördeki kanatları döndürmek ve öndeki emme fanını döndürmek için bir şaft ile birbirine bağlanmıştır. Bu dönüş, fanı ve kompresörü çalıştırmak için kullanılan yüksek enerji akışından bir miktar enerji alır. Yanma odasında üretilen gazlar türbin içinde hareket eder ve kanatlarını döndürür. Jet motorun türbinleri binlerce kez dönmektedir ve Aralarında birkaç takım bilyeli yatak bulunan şaftlara sabitlenmiştir.

Nozül

Nozül, motorun egzoz kanalıdır. Bu parça, gerçekte uçak için itme kuvveti üreten motor bileşenidir. Türbini geçen ve enerji tüketen hava akımı, motor çekirdeğini atlayan daha soğuk havaya ek olarak, nozülden çıkarken motoru ve dolayısıyla uçağı ileri itme görevi gören bir kuvvet üretir. Sıcak hava ve soğuk havanın birleşimi dışarı atılır ve ileri itmeye neden olan bir egzoz üretir.

Bir sonraki yazımızda jet motorlarının türünü inceleyeceğiz. Daha fazla Havacılık ve Uzay blogları için bizi takipte kalın 🙂

Firma Puanı: Note: There is a rating embedded within this post, please visit this post to rate it.

Ticaret Unvanı: Kale Havacılık Sanayi A.Ş.

Adres: İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesi Aydınlı Serbest Bölge Mahallesi 6. Sokak No: 5 Tuzla / İstanbul

Telefon: 0216 581 40 00

Faks: 0216 581  40 01

İnternet Sitesi: http://www.kaleaero.com/index.html#2

E-Posta Adresi: bus-dev@kaleaero.com

Alexa Değeri: 0

Çalışma Saatleri: 7/24

Hakkında:

KALE HAVACILIK Sanayi A.Ş. bir Kale Grubu şirketidir. 2007 yılı başlarında Kale Grubu, İstanbul’un Tuzla ilçesinde yeni bir tesis kurarak Havacılık ve Uzay işletmesini KALE Havacılık ve Uzay olarak anılacak şekilde KALE HAVACILIK AŞ adı altında bu tesise taşımıştır. Kale Havacılık, havacılık sektörüne hizmet vermek üzere 2008 yılında faaliyete geçmiş ve yıllar boyunca çoğu askeri ve ticari uçak programını desteklemiştir.

Kale Havacılık, havacılık ve savunma sanayinde önde gelen bir oyuncu olarak, sürekli iyileştirme, araştırma ve geliştirme yaklaşımı ile müşteri memnuniyetini sağlamayı ve aşmayı hedefliyor. Zamanında Kalite ve Zamanında Teslimat firmanın ana hedeflerindendir. Kale Havacılık, havacılık sektörüne mühendislik, yüzey işleme, montaj, kitleme ve bileşen imalatı sunmaktadır.

Yetkili Kişi: Osman Okyay

Kuruluş Tarihi: 2008

Çalışan Sayısı: 150

Güncel İş İlanları:

Firmanın yayında iş ilanı bulunamadı.

Ürün Kataloğu:

Firmaya ait ürün kataloğu yüklenmedi.

Etiketler: Havacılık, Boeing, Pratt & Whitney, Airbus, Uçak, Savunma Sanayi, ARGE, Mühendislik, Uçak Motoru

Koordinatları: 40.87467084, 29.3766794

Uçaklar, yerde kalacağı süreye göre ya depolanır ya da park edilir. Park halindeki bir uçak tahmini 6 aya kadar hizmet dışı kalır. Fakat depolama halindeki bir uçak yaklaşık 2 yıla kadar hizmet dışı kalır. Depolanan uçakların motorları, APU’ları, kanatları ve bilgisayarları gibi önemli birçok bileşenleri, uçağın depolanma süresine göre çıkarılabilir veya koruyucu bir madde ile kaplanabilir. Airbus ve Boeing gibi havacılığın önde gelen şirketlerinin, depolama işlemini ayrıntılı bir biçimde tarif eden yönetmelikleri vardır.

Uçaklar Nasıl Depolanır?

Uçakların depolanması, kısa ve uzun vadeli olmak üzere 2’ye ayrılır. Kısa vade, 60 güne kadarki olan süreçtir. Uzun vade ise 60 gün üzeri depolamadır. Uçakların ne kadar kalacağına karar verildikten sonra, nereye park edileceğine karar verilir. Havayolu firmaları uçakları paslanma durumuna karşı nem oranının daha düşük olduğu yerleri tercih ederler.

Uçakların iniş takımları ve uçağı kontrol etmeye yarayan sistemler, belli aralıklarla yağlanır ve bakımı yapılır. Uçakların lastikleri ayda bir defa lastiğin en az üçte biri kadar döndürülerek, lastiklerin sönmesi engellenir. Uçakların tekerlekleri arasına kum dökülerek veya fiber kumaş kaplanarak korunur.

Uçakların dış yüzeyindeki tüm kapılar ve kapaklar kaplanır. Uçağın ön tarafında bulunan radome, paslanmaya karşı özel kılıfla kaplanır. Bu sayede hem paslanmaya karşı korunur hem de muhtemel su girişi engellenir. Uçağın dışındaki tüm tahliye delikleri açık bırakılır ve bu delikler ayrı bir biçimde işaretlenir. Uçak motorları dikkatli ve özenli bir şekilde, her türlü tehlikeye karşı özel bir şekilde kaplanır.

Uçakların akaryakıt deposuna, yakıtı koruyan özel bir katkı maddesi eklenir. Uçakta bulunan çoğu teknolojik ve pilli cihazlar çıkartılarak koruma altına alınır.

Uçaklar kapalı bir kutu oldukları için sık sık havalandırılması gerekir. Böylece uçağın içindeki koltuklar, teknolojik cihazlar ve diğer eşyalar, tozlanmaya karşı zarar görmesi engellenir. Uçakların koltukları tozlanmaya ve yıpranmaya karşı üstleri örtülür. Uçağın içi nemlenmemesi için, özel nem alıcı malzemelerle korunur.

• Hava olaylarından kaçınma
• Hava trafiğinden kurtulma
• Tehlikelerden kaçınma
• Yakıt verimliliği

 Hava Olaylarından Kaçınma

Uçakların binlerce fit yükseklikten uçması kötü hava olaylarından uzaklaşması demektir. Yere en yakın atmosferik katman troposfer, dünyadaki hava olaylarının çoğuna ev sahipliği yapar. Uçaklar ise stratosferdeki hayatı tercih eder. Çünkü bu katmanda hava olayları gerçekleşmez. Bu sayede uçuşlar daha rahat olur ve daha az türbülans anlamına gelir. Yolculara ise pencereden baktıklarında mavi gökyüzünün manzarasını seyretmek kalır.

Hava Trafiğinden Kurtulma.

Yüksekten uçmak aynı zamanda daha alçaktan uçan uçakların veya helikopter gibi diğer hava araçlarının trafiğinden kaçınabilir. Aynı zamanda uçaklar kuşlarla ve havada yaşayan canlılarla karşılaşmazlar.

Acil Bir Durumda Hızlı Kurtuluş

35 bin fit gibi yükseklikte bulunan bir uçağın motorlarında güç kaybı veya herhangi bir elektroniğinde çıkan bir arızada, pilotun ve kabin ekibinin başa çıkması, 10 bin fit irtifada uçan hava taşıtlarına göre kolay olur. Bu sayede pilotlar sorunu çözebilmesi için daha çok vakti olur. Eğer çözemez ise havada süzülme süresi uzun olacağı için havaalanına daha rahat ve güvenli iniş yapar.

Yakıt Verimliliği

Yüksek irtifanın en büyük yararlarından bir tanesi yakıt tasarrufudur. Yukarı çıkıldığında hava incelir. İncelen hava, uçaklarda daha az sürtünme yapar. Az sürtünme kuvveti, daha az rüzgar direnci, daha fazla güç, yani daha az çaba demektir. Bu sayede uçaklar alçak irtifada uçan uçaklara göre daha fazla yakıt verimliliği sağlar.

Yüksek irtifanın yararları olduğu gibi zararları da vardır. Uçakların motorlarının çalışması için oksijene ihtiyaç duyar. Çünkü yanma oluşturmak için oksijen molekülüne ihtiyaç vardır. Eğer çok yükseğe çıkarsa, uçak motorları için problem olabilir. Bu yüzden optimum irtifanın üzerinde uçmak sorunlara neden olabilir.