Uçak yolculuğu sırasında uçağın motoru bozulursa neler olabileceğini hemen hemen herkes düşünmüştür. Hatta hava şartlarının kötü olduğu zamanlarda bu soruyu daha fazla düşünüyor olabiliriz. Ancak yolculuk sırasında uçağın bir motoru bozulsa dahi bu sorundan haberimiz olmayabilir. Çünkü uçak motorunun durması veya arızalanması uçuşu engelleyecek ya da kazaya sebep olacak büyük bir sorun değildir.

Uçakların Yolculuk Sırasında Motorları Durursa Ne Olur?

Uçaklarda 2 temel bileşen uçmayı sağlar bunlar; motor ve kanatlardır. Motor, havayı içine çeker ve burada yakıtla beraber yakılır böylece itme kuvveti oluşur. Kanat ise, kavisli tasarımı ile uçağı gökyüzünde tutan kuvveti ortaya çıkartır ve uçuş sırasında havanın aşağı-yukarı hareketini sağlar. Böylece hava basıncını değiştirir.

Uçak 25.000 feette uçuş yaparken bir motorunun bozulması herkesin kulağına bir felaket haberi gibi gelebilir. Ancak bu durum kesin bir kaza demek değildir. Aslında motor arızası nedeniyle gerçekleşen uçak kazalarının oranı oldukça düşük olup sadece 50 milyonda 200’dür. Motor arızaları nadir olmakla beraber başta pilotlar olmak üzere tüm uçuş ekibi bu tür durumlar için özel eğitimlidir. Uçak motorları kuş sürüleri, volkanik küller, yakıtın bitmesi ve sistematik arızalardan dolayı devre dışı kalabilirler. Peki bu motorlarda biri durursa ne olur? İki veya daha fazla motorlu uçaklar tasarlanırken tüm hesaplar bir motorun devre dışı kalmasına göre tasarlanır. Kısacası diğer motorlar yedek motor görevindedir. Yani bir motor arızalandığı zaman diğer motorlarla uçuş sorunsuz olarak devam edebilir.

Uçaklarda tek bir motorun arızalanması ya da durması çok ciddi bir sorun teşkil etmez. Çünkü bu çözülebilir ve yönetilebilir bir sorundur. 4 adet motoru bulunan Airbus 340 veya Boeing 747 gibi uçaklar, bir motorun arızasından ortaya çıkacak sıkıntıyı giderebilecek mekanik donanıma ve üst düzey teknolojiye sahiplerdir. İki veya üç adet motoru olan Boeing 737 veya Boeing 727 gibi uçaklar için bile bir motorun çalışmaması büyük bir sorun teşkil etmez. Çünkü bu uçaklar da tek bir motorla 4-5 saat uçabilecek teknolojiye ve donanıma sahiplerdir.

Bir motorun arıza yapması veya çalışmaması bir kazaya neden olmamakla beraber pilotların bazı ayarlamaları yapmalarını gerektirir. Bir motorun devre dışı olması, uçağın maksimum gücünü azaltır. Bu nedenle kalan motorlarla farkın telafi edilmesi gerekir. Ayrıca bu durum, uçuş sırasında asimetrik bir kuvvet etkisi ortaya çıkaracaktır. Dümen pedalları kullanılarak bu asimetri pilotlar tarafından telafi edilerek uçuş kontrol altına alınır.  Ayrıca bir motorun arızalanması, güç, performans ve hızda azalmaya neden olacağı için 30.000 feette yolculuk yapılmaz. Bunun yerine pilot daha düşük bir irtifayı tercih etmesi gerekir. Bu noktada 15.000-20.000 feette seyir devam ettirilmelidir.

Motor arızası veya devre dışı kalması nedeniyle iniş, normalde olması gerekenden daha zor ve şiddetli olacaktır. Bu nedenle pilotlar, uçağın iniş hedefini değiştirebilirler. Pilotlar, uçağın hedeflenen piste inemeyeceğini düşünüyorsa hedefi değiştirebilir.

Turbojet Motor Avantajları

• Basit tasarımı.
• Çok yüksek hızlara çıkabilme.

Turbojet Motor Dezavantajları

• Yüksek yakıt tüketimi.
• Yüksek sesle çalışma.
• Düşük hızlarda düşük performans.

Jet Motor Çeşitleri

Turbojetler: Turbojet motoru, 2. Dünya Savaşı’ndan önce İngiltere ve Almanya’da geliştirildi. Bu motorun üretilmesinin amacı yüksek hızla gaz üretmektir. Turbojet, jet motorlarının en basitidir. Turbojet motorlar, dört bölümden oluşmaktadır, bunlar; kompresör, yanma odası, türbin ve egzozdur. Kompresör havayı hızlandırarak, yakıt girişi ve ateşleyici olan yanma odasına gönderir. Genişleyen hava, türbini çalıştırır ve motorun egzoz nozülünden dışarı çıkar. Bu olay sayesinde uçakta itme kuvveti üretilir. Turbojetin birçok yararı vardır. Fakat yüksek yakıt tüketimi, yüksek sesle çalışma ve düşük hızlarda düşük performans gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Bu motor türü daha çok askeri havacılıkta kullanılmaktadır.

Turboprop: 1939-1942 yılları arasında tasarımcı Gyorgy Jendrassik ilk turboprop motorunu tasarladı. Turboprop, bir dişli sistemi sayesinde pervaneye bağlı jet motordur. Turboproplar, diğer jet motorlarında bulunan kompresör, yanma odası, türbin ve nozülden oluşur. İtme kuvveti elde edilirken havanın miktarı fazla, ivmelendirmesi azdır. Bu motorda pervane bulunur ve pervanenin döndürülmesi amaçlanmaktadır. Turboprop şanzımana bağlı bir şaftı döndürür. Dişli kutusu dönüşü yavaşlatır ve en yavaş hareket eden dişli pervaneye bağlanır. Bu sayede pervane döner ve itme kuvveti oluşturulur. Bu motor türü yakıt açısından verimli fakat yüksek hızlara olanak vermemektedir.

Turbonfan: Turbofan jet motorları turbojet ve turboprop özelliklerinin birleştirilmesiyle ve önüne kanallı bir fan takılarak tasarlanmış bir motor türüdür. Motordaki fan, motorun soğumasına ve motor gürültüsünün azalmasına neden olur. Fanlardan giren hava iki ayrı akıma uğrar, akışlardan biri motorun etrafından akar ve bu akıma baypas denir. Diğer akım ise turbojet motordaki gibi motor çekirdeğinden geçer. Baypas havası motorun etrafından geçer ve bir kanal fanı tarafından hızlandırılarak ek itme oluşturur. Turbofan motorlar diğer motor türlerine göre daha sessiz çalışır ve yakıt verimliliği sağlar.

Turboşaft: Turboşaft dördüncü tip jet motorudur. İlk turboşaft motoru, 1949 yılında Fransa’daki havacılık firması tarafından yapılmıştır. Motor çoğunlukla bir turbojet gibi çalışır. Türbine bağlı güç şaftı şanzımana güç sağlar. Şanzıman, dönüşü şafttan rotor kanadına iletir. Turboşaft motor daha çok helikopterlerde kullanıldığından, şaft rotor kanadı şanzımana bağlıdır. Bu motor türü, pistonlu motorlardan daha yüksek ağırlık ve güç oranına sahiptir.

Turbojetler, turboproplar, turbofanlar ve turboşaftların hepsinin farklılıkları olsa da, güç üretme biçimleri esasen aynıdır: giriş, sıkıştırma, güç ve egzoz.