Farnborough İnternational Airshow’da yeni tasarımlarını paylaşan Boom Teknoloji şirketi uçaklarını ‘ekonomik ve çevresel olarak sürdürülebilir bir süpersonik uçak olarak’ tanımladı.

Colorado merkezli şirket, Overture uçağının su üzerinde 1.7 mach (2092 km/s), kara üzerinde ise 1.7 mach seviyesinin altında bir hızla uçuş yapması planlanıyor. Bu hızlar, tasarımında kanada monte edilmiş 4 adet güçlü motor ile sağlanacak. Dört motorlu tasarım, gürültüyü minimum seviyeye getirirken, hava yolu şirketinin maliyetlerini düşürecek. 60 bin ft (18.3km) yükseklikte uçması beklenen uçakta ilk kez özel bir donanım olan ‘otomatik gürültü azaltma sistemi’ kullanılacak. Bu sayede ses hızı (1235 km/s) altında uçan uçaklar ile neredeyse aynı gürültü seviyesini yakalayacak. Şirket uçağın 65 ile 80 arasında yolcu kapasitesine sahip olacağını açıkladı.

NASA’nın süpersonik X-59 uçağına çok benzeyen süpersonik Overture, Concorde uçağından daha sessiz bir süpersonik patlamaya sahip olacak, yani şehirler üzerinde uçarken daha az kısıtlamayla karşılaşacak. Ancak yine de karada Mach 1’in hemen altında uçmak zorunda kalacak.

Havayolu taşımacılığında Concorde uçağından sonra yeni bir dönem açmaya hazırlanan şirket, süpersonik Overture uçağının gövdesini uçuş performansını artırmak amacıyla oldukça aerodinamik tasarladı. Ön burun kısmı sivrilerek arka tarafa doğru daralan ve martı kanat tasarlanan uçakta, rüzgar direncini en aza indirmek ve düşük hızlarda dengeli uçuş hedeflendi. Süpersonik uçak 26 milyon saatlik yazılım simülasyonu, 5 rüzgar tüneli testi ve 51 tasarımsal değişikliğin sonunda piyasaya çıktı.

Süpersonik uçak havacılıkta kullanılan geleneksel malzemeler dışında daha hafif ve daha güçlü karbon kompozitten üretilecek ve yakıt olarak yüzde 100 sürdürülebilir (SAF) yakıtı kullanılacak.

ABD’li Startup şirketi Boom teknoloji, Overture uçağını 38 dönümlük Overture Super Factory tesisinde üretecek. Süpersonik Overture’nin 2025 yılında üretilmeye başlanması ve 2026 yılında ise havada görülmesi bekleniyor. 2029 yılında Overture’nin süpersonik hızlarda yolcu taşımaya başlaması öngörülüyor.

Ticari süpersonik uçuşları başlatmayı hedefleyen şirket, geliştirilmekte olan uçaklarını satın almak için United Airlines ve Japan Airlines ile anlaşmalar imzaladı. Overture, günümüz uçaklarından 2 kat daha hızlı uçabilecek ve 7 saat süren New York – Londra arasını 3.5 saate kadar düşebilecek.

Genel özellikler

Maximum hızı: 1.7 Mach

Seyir yüksekliği: 60.000 bin ft (18.3 km)

Yakıt: SAF (sürdürülebilir havacılık yakıtı)

Menzil: 4.250 nmi (4.890 mi, 7.870 km)

Uzunluk: 205 ft (62 m)

Kanat açıklığı: 60 ft (18 m)

James Webb uzay teleskobu, çeyrek asırdır süren çalışmaların ardından 25 Aralık 2021 tarihinde Avrupa Uzay Ajansı’na bağlı Fransız Guyanasındaki bir üstten, 20 ülke tarafından geliştirilen ve 5.4 çapındaki dünyanın en geniş roketlerinden biri olan Ariane 5 roketiyle yola çıktı. Nasa, Avrupa Uzay Ajansı (ESA), Kanada Uzay Ajansı (CSA) ve 15 farklı ülkenin çalışmaları sonunda 10 milyar dolara yapılan proje, evrenin keşfi için uzaya fırlatıldı.  İsmini Nasa’nın 1961-1968 yılları arasında görev yapmış, insanlığın Ay’a ayak basmasının sağlamış ve Apollo projesini yürütmüş olan James E.Webb’den almıştır. Peki James Webb Uzay Teleskopu insanlık için neden bu kadar önemli?

James Webb Uzay Teleskobunun Görevleri

James Webb Teleskobunun her biri ayrı heyecan verici birde fazla görevi bulunuyor. Birçok bilim insanına göre fırlatma günü, evrenin değiştiği gün olarak anılıyor. James Webb Uzay Teleskobu, başka bir söylemle zamanda yolculuk yapacak. Şu ana kadar evren hakkında bildiğimiz tüm bilgilerin ve fotoğrafların kaynağı olan Hubble Teleskobu‘ndan yaklaşık 100 kat güçlü olan Webb, menzil olarak yaklaşık 13,5 milyar yıl ötesini görebilecek. Bu da Büyük Patlamadan bu yana evrenin oluşumuna tanıklık edilmesi anlamına geliyor. James Webb Uzay Teleskobu evrende bugüne kadar göremediğimiz ve keşfedemediklerimize ulaşmamızı sağlayacak. Gezegenlerin yıldızların nasıl oluştuğu hakkında bizlere bilgi verecek. Bu teleskop Güneş Sistemi’mizin dışındaki gezegenleri ve uyduları çok daha net bir şekilde görüntüleyerek, Dünya benzeri yaşanabilir gezegenlerle ilgili bilgi edinmemizi sağlayacak. Hubble ile 200 binden fazla galaksinin keşfedildiğini düşünürsek James Webb, bize evrenin gizli bilgilerini yakalamamıza olanak sağlayacak. Belki de karanlık maddenin ne olduğunu ya da çok uzak evrenlerdeki yaşam izlerini  keşfedebileceğiz.

James Webb Uzay Teleskobunun Yapısı

James Webb Uzay Teleskobu, 18 hegzagonal ayna ile 6.5 metre çapına (Hubble: 2.4)  sahip dev bir göz şeklinde üretildi. Bu aynalar teleskobun ışığı, yani kızılötesini yakalamasına olanak sağlıyor. Alt kısmında güneşten korunması için bulunan basketbol sahası büyüklüğünde 5 büyük ve kağıttan ince tabaka mevcut. Bu koruyucular teleskobun çalışmasına olanak sağlayan mutlak sıfır(-273,15 derece) sıcaklığına yakın bir ortam sağlayacak. Böylece en dıştaki katmanın maruz kalacağı sıcaklık santigrat cinsinden 110 derece iken teleskobun bulunduğu katmanda sıcaklık eksi 267 dereceleri bulacak.

Bu sıcaklıkta çalışmasının iki başlıca nedeni bulunuyor. İlk olarak evrendeki en uzak ışıkları algılayabilmesi için mutlak sıfıra yakın çalışması gerekiyor. Ayrıca o kadar hassas bir mekaniğe sahip olduğu için kendi sıcaklığı elde edilen kızılötesi verilerde hatalara neden olabiliyor. James Webb Uzay Teleskobu, kızılötesi ışınları algılayabiliyor. Bunun avantajı ise çok uzak galaksiler, mesafenler arttıkça kızılötesine doğru kayıyor. Webb teleskobunun bu özelliği sayesinde milyarlarca yıl öncesindeki galaksilere yolculuk daha da kolaylaşıyor.

Entegre Bilimsel Enstrüman Modülü (ISIM) dahili bilimsel aygıtlara, elektrik, işlemci gücü, soğutma ve stabilite sağlayan bir altyapı platformudur. Grafit-epoksi kompozit malzemesi ile yapılan bu platform teleskop gövdesinin alt bölümünde bulunacak ve bir yön bulma kamerası ile birlikte dört enstrüman taşıyacaktır. Bu enstrümanlar şunlardır;

Yakın-Kızılötesi Kamera (NIRCam): Bu kızılötesi görüntüleyici, görünür tayfın sınırı (0.6 mikrometre) ve yakın-kızılötesi (5 mikrometre) aralığında çalışacak, aynı zamanda dalga cephesi (wavefront) sensörü görevi üstlenecektir.

Yakın-Kızılötesi Spektrograf (NIRSpec): ESA tarafından hazırlanan bu cihaz, NIRCam ile aynı tayf aralığında, dört farklı gözlemleme modunda çalışarak, ilk yıldızlardan, dış gezegenlere kadar birçok objeyi analiz edecektir.

Orta-Kızılötesi Enstrüman (MIRI): 5 – 27 mikrometre arası orta kızılötesi tayfı, hem kamera hem de spektrometre taşıyan bu cihaz inceleyecektir.

İnce ayar sensörleri ve Yakın-Kızılötesi görüntüleyici/spektrografı: Bu aygıt ise hem ayna odağını ayarlayan hem de yine yakın-kızılötesi görüntülemede kullanılacak cihazlar içermektedir.

James Webb Uzay Teleskobunun Uzay’da İlk 14 Günü

Fırlatmadan kışa bir süre sonra teleskop roketten ayrılacak ve ayarlanmış bir dizi manevra gerçekleştirecek.

Fırlatmadan 31 dakika sonra teleskopa enerji sağlanabilmesi için güneş panelleri açılacak.

20 saat sonra teleskoptaki ateşleyiciler teleskobun yörüngesine gitmek üzere ateşlenecek.

24 saat sonra teleskop üzerindeki iletişim anteni açılacak. Bu sürede o kadar yüksek hıza ulaşacak ki 2 gün içerisinde Ay’ı geçmiş olacak. Teleskoptaki ateşleyiciler bir kere daha ateşlenecek ve yörüngesine doğru bir manevra daha yapacak.

3. gün güneş kalkanlarını taşıyan öndeki ve arkadaki paletler açılacak. Daha sonra teleskopu ve bilimsel aletleri taşıyan gövde operasyonel yüksekliğe getirilecek ve momentum yüzgeçleri açılacak. Bu yüzgeçler güneşin güçlü etkilerine maruz kalacak olan kalkanları dengelemeye çalışacak. Bu aşamalardan sonra kalkanları koruyan özel kaplama yavaş yavaş sökülmeye başlanacak. Daha sonra kalkanları tam ortadan destekleyen telekopik direkler açılmaya başlanacak. Ortada yer alan bir mekanizmayla kalkanın tüm tabakalarının gerginleştirilmesi sağlanacak.

Yolculuğun 10. Gününde cryocooler adı verilen özel soğutucu çalışmaya başlayacak. Ardından optik araçlardan ilki olan ikincil ayna açılacak. 12. Günden sonra aynanın ilk kanadı, 14. Günde ise diğer kanadı açılacak. 16 günün sonunda teleskop tamamen açılmış hale gelecek.

Fırlatmadan yaklaşık 1 ay sonra teleskoptaki ateşleyiciler tekrar ateşlenecek ve teleskop Dünya’dan yaklaşık 1.5 milyon kilometre uzaklıktaki nihai yörüngesine yerleşecek. Bu uzaklık Dünya ile Ay arasındaki mesafenin yaklaşık 4 katıdır.

Uzaklığın yaklaşık dört katıdır. Bundan sonraki aylarda aynaların ve teleskopun kalibrasyonu yapılacak. Her şey yolunda giderse fırlatmadan 6 ay sonra ilk görüntüler bizlere ulaşacak.

James Webb Teleskobunun Görev Süresi

James Webb Teleskobunun birçok kısmı güneş enerjisi ile çalışmaktadır, bazı kısımları ise yakıt ile çalışmaktadır ve bu yakıt eninde sonunda tükenecektir. Dünya’ya olan uzaklığından dolayı yakıt değişimi söz konusu değildir. Bu yüzden James Webb teleskobunun tahmin edilen görev süresi yaklaşık 10 yıldır.

Yıllardır insanlar Mars’ı araştırmak için uydular, roketler ve robotlar göndermiştir. En son gönderilen robot ise Perseverance’dir. Bu robot insanlık tarihi için çok önemlidir.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), 30 Temmuz 2020’de Florida eyaletinde bulunan Cape Canaveral’dan yola çıkan Mars keşif robotu Perseverance, perşembe gecesi, Mars’taki Jezero Krateri’ne indi. Tüm dünya iniş anını canlı olarak takip etti. 480 milyon kilometrelik tarihi yolculuk başarıyla sona erdi.

Fırlatma, Launch Complex 41’den bir Atlasa V-541 roketiyle gerçekleşti. Atlas V, roketi gezegenler arası uçuş için en uygun roketlerden biri.

Perseverance robotunun inişinden bu yana etrafında uydular dolaşıyor. Bu uydular robottan gelen verileri Dünya’ya aktarıyor. Yaklaşık 2,7 milyar dolara mal olan Perseverance uzay robotu hedeflenen iniş alanının tam ortasında bulunuyor. Hedeflenen alan, bir gölün kenarında oluşan eski bir nehir deltasına yaklaşık 2 kilometre kadar uzaklıkta.

Uzay aracı Dünya’dan yaklaşık 39 bin kilometre hızla yola çıktı. Uzay robotuna ilk ayar fırlatıldıktan yaklaşık 15 gün sonra gerçekleşti. Varış lokasyonu Kızıl gezegen olarak ayarlandı. İnişten 45 gün önce, yaklaşma aşaması tamamlandı.  Bu aşamada iniş, çıkış ve nevigasyon ayarları yapıldı.

Keşif aracı, inişe geçtikten sonra yaklaşık 20 bin kilometrelik bir hızla Mars’ın atmosferine girdi. Mars’ın yüzeyinden yaklaşık 11 kilometre yükseklikteyken, paraşüt açıldı ve Perseverance robotu ısı kalkanından ayrıldı.

Mars zorlu bir gezegen olduğundan bir çok Uzay Ajansı tarafından gönderilen uzay araçlarının yalnızca %40’ı başarılı oldu. NASA Mars’a iniş gerçekleştiren beşinci ülke oldu. Perseverance gezgin aracının görev süresi yaklaşık 687 gün sürecek.

Perseverance uzay robotu, Mars’ta yalnız değil, ona eşlik edecek Ingenuity helikopteri var. Ingenuity helikopteri, Perseverance’nin ulaşamadığı zorlu arazilere ulaşarak araştırma ve keşif yapacak.

Hepimizin aklındaki soru, neden Mars’ta bu kadar ayrıntılı olarak araştırmalar yapılıyor. Yapılan araştırmalar ve keşifler, milyarlarca yıl önce Mars’ın tıpkı Dünya Gibi benzer bir gezegen olduğu gösteriyor. Ben yazar olarak şunu diyebilirm ki; Perseverance aracı araştırmaları ve keşifleri sayesinde dünya tarihini değiştirebilir belki ilerde buluşma yerimiz Mars olur😊

Büyük Jüpiter ve Satürn kavuşumu, 21 Aralık’ta gerçekleşti. Güneş Sistemi’nin en büyük 2 gezegeni, yaklaşık 800 yıllık aradan sonra ilk kez birbirlerine bu kadar yakın olarak Dünya’dan görülebildi. Gökbilimcilere göre Jüpiter ve Satürn’ün kavuşumu, hava koşullarına bağlı olarak 23 Aralık tarihine kadar görülebilecek. Güneş battıktan hemen sonra güneybatı yönüne doğru çıplak gözle bakılarak, gezegenler kolayca görülebilecek.

Dünya’dan bakıldığında Jüpiter ve Satürn birbirlerine çok yakın bir şekilde görülebilecek. Ancak uzayda milyonlarca mil uzakta kalacaklar. Böyle bir gezegen kavuşumunun tekrar 15 Mart 2080 yılında oluşacağı, bir sonraki büyük gezegen kavuşumunun ise 2400’lü yıllarda yaşanacağı ifade ediliyor.

Tarih boyunca gezegenlerin bu tür hizalanmaları büyük felaketlerden, İsa peygamberin doğumuna ve medeniyetlerin çöküşüne kadar birçok olayın habercisi olarak yorumlandı. Jüpiter ve Satürn’ün kavuşumu Hristiyanların inancına göre, 2000 yıl önce gökyüzünde görüldüğü söylenen en parlak ışığın kaynağı olabileceği öne sürülüyor.

Gezegenlerin, Güneş etrafında yörüngelerinin kesişmesi çok nadir olan olaylardandır fakat. Manchester Üniversitesi’nden gökbilimci Profesör Doktor Tim O’Brien yaptığı açıklamada: Bu olayın çok özel ve nadir bir olay olduğunu ve hiç kimsenin 400 yıl sonra burada olmayacağını, bu yüzden bu kavuşumu kaçırmamak için gözümüz gökyüzünde olmalı, dedi.

NASA Genel Merkezi’nde, Gezegen Bilimi Bölümünden gökbilimci olan Henry Throop, “Güneş sistemini, gezegenlerin her birinin kendi yörüngesinde koşucu olarak ve Dünya’nın stadyumun merkezine doğru olduğu bir yarış alanı olduğunu düşünebilirsiniz,” ifadelerini kullandı.

NASA, 2024’e kadar Ay’a koloni için kadın ve erkek göndereceğini taahhüt ederken, 9 Aralık tarihinde Artemis adlı Uzay görevi için 18 astronotun adını açıklamıştı. Artemis projesiyle, Ay’da koloni oluşturmak hedefleniyor. Kolonideki mühendislerin ve bilim adamlarının, kraterlerdeki buzlardan su üretmek gibi benzer projelerle, Ay’daki kaynakların kullanılması amaçlanıyor. NASA’nın Artemis olarak adlandırdığı koloni projesinde, SpaceX, Avrupa Uzay Ajansı ve Japonya Uzay Ajansı gibi kurumlar ve şirketler yer almaktadır. NASA’nın Artemis projesiyle yapmak istediği ilk şey Ay’ın Güney Kutbuna inmek olacak. Nasa bu projeyle, Ay’da uzun süreli kalıcı yapılar için temel atmak ve yerleşmek istiyor.

Ay’da İnşa Edilecek Astronot Evler

Milyonlarca insanın Ay’da yaşam merakına ilişkin her geçen gün yeni gelişmeler yaşanıyor. Evler, son model teknoloji ve donanımlarla tasarlanmıştır. Avrupa Uzay Ajansı’nda (ESA) danışman Aidan Cowley projeye ilişkin yaptığı açıklamada, “Bu proje gerçekleşmeli çünkü Ay’ın, Mars’ın veya bunun ötesinde herhangi bir şeyin keşfi konusunda gerçekten ciddiysek, bu çok yakında kendimizi geliştirmememiz gereken teknolojidir.” İfadelerini kullandı.

NASA, evlere koruyucu tuğlalar yapmak için pudra şekeri kadar küçük olan Ay Toprağı ‘regolit’ maddesini kullanmayı planlıyor. Bilim insanlarının, bir metre derinliğindeki regolit duvarlar ve çatı kullanmanın, Astronotları radyasyona ve donma sıcaklıklarına karşın koruyacağını belirtti. Astronotlar göreve başladıkları ilk 1 veya 2 yıl basınçlı, mobil yaşam alanlarında yaşayacağı, görevin ilerleyen yıllarında ise Shackleton kraterini yakınlarında kalıcı bir üs kurulması planlanıyor. Bu krater, Ay’ın sürekli güneş ışığı olan güney kutbunda olacağı belirtildi.

Ay’da kurulacak ilk koloniye Ay Köyü(Moon Village) adını veren ESA genel müdürü Jan Wörner’in konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “İnsanlığın bu proje ile amacı Ay’da kalıcı baz istasyonu kurmak.  Bununla birlikte farklı üye devletler ve dünyanın farklı ülkeleri için açık bir istasyondur.” İfadesine yer verdi.

Uluslararası uzay istasyonu, bilimsel, mühendislik ve araştırma odaklı, bugüne kadar gönderilmiş en büyük yapıdır. Uluslararası uzay istasyonu, 15 ülkeyi temsil etmektedir ve 5 farklı uzay ajansı tarafından üretimi, tasarımı ve yönetimi gerçekleşmektedir. Tübitak, ISS ile çalışmalar yapmaktadır ama Türkiye resmi bir üyesi değildir.

Uzay İstasyonu Ne Kadar Büyük?

Uluslararası uzay istasyonu bir spor odası, 2 banyo ve 5 yatak odasına sahiptir. 6 astronotun rahatlıkla yaşamını sürdürebileceği bir istasyondur. Bitiş alanları da dahil olmak üzere bir futbol sahasını kapsayacak büyüklüktedir. Amerika Birleşik Devletleri, Rusya gibi birçok ülkenin laboratuvarları bu istasyonda bulunmaktadır.

Uzay İstasyonunda Yaşam

ISS yeryüzünden 400 km yukarıda bulunmaktadır. Dünya çevresinde 28.000 km/s hızla dönmektedir. Dünyanın çevresinde tam bir tur atması yaklaşık 90 dakika sürmektedir. Bu zaman içerisinde astronotlar yaklaşık 16 defa gün doğumunu ve gün batımını görmektedir. Bu yüzden Astronotların biyolojik saatlerinin bozulmaması için uyurken karanlık bir ortam oluşturulur.

Astronotların günlük çalışma süresi ortalama 10 saattir. Uzay istasyonundaki astronotların yaşamını sürdürebilmeleri için bazı gereksinimlerin karşılanması gerekir. Uzay istasyonunda oksijen, suyun elektrolizi ile elde ediliyor. Uzay istasyonunda yemek için bir mutfak bulunmuyor, hazır, dondurulmuş ve kurutulmuş yiyecekler tüketiliyor. İstasyonda astronotlar idrarlarını özel yapılmış tuvaletlere yaparlar. Enerji ise istasyonun etrafına döşenmiş güneş enerji panellerinden sağlanır.

Uzay İstasyonu Ortakları

Uluslararası uzay istasyonu projesi 15 ülkeyi temsil etmektedir ve 5 katılımcı uzay kuruluşu tarafından projelendirilmiştir, bunlar:

• NASA
• ROSCOSMOS (Rusya Uzay Ajansı)
• ESA (Avrupa Uzay Ajansı)
• Kanada Uzay Ajansı
• Japonya Uzay Keşif Ajansı

Uzay İstasyonu Neden Önemli?

Uzay ajansları, uzaydaki hayat ve uzay hakkında daha fazla bilgi edinmek için uzay istasyonunu kullanıyorlar. Uzay istasyonunda bulunan sağlık ekipleri uzay yaşamının insan üzerindeki etkilerini inceliyorlar. Böylece astronotlar başka bir gezegene gidecekleri zaman. Aylar ve yıllar boyunca uzun süreli yolculuklarda, mikro yerçekiminin sağlığını nasıl etkilediğini bilirler. Uzay istasyonunda Dünya’da yapılamayacak deneyleri yapacak laboratuvarlar bulunmaktadır. Bu yüzden uzay istasyonunda yapılan deneyler insanlık açısından önemli bir değere sahiptir.