Turbojet Motor Avantajları

• Basit tasarımı.
• Çok yüksek hızlara çıkabilme.

Turbojet Motor Dezavantajları

• Yüksek yakıt tüketimi.
• Yüksek sesle çalışma.
• Düşük hızlarda düşük performans.

Yolcu uçaklarında jet çağı yaklaşık 60 yıl önce başladı. Jet çağı diye adlandırılan bu dönemlerde, en çok konuşulan isim ise dünyanın ilk jet motorlu yolcu uçağı olan De Havillan Comet oldu.

De Havillan Comet 1952’de havacılık sektöründe hizmete giren ilk ticari jet uçağıydı. Uçağın performansı o zamanki pervaneli uçaklardan çok daha yüksekti. Uçağın kanadına yerleştirilmiş 4 adet Ghost 50 turbo jet motoru ile yaklaşık 800 km/h hıza ulaşabiliyordu. Havacılık sektörüne hız ve konfor vaat eden De Havilland Comet ilk kez 27 Temmuz 1949’da havalandı. İlk ticari uçuşunu ise 36 yolcu ile 2 Mayıs 1952’de Londra’dan Güney Afrika’ya düzenledi. 2 bin 415 kilometre menzile sahip Comet, saatte yaklaşık 800 kilometre hıza ulaştı.

Tasarım hatası İngiliz devi De Havilland şirketi tarafından tasarlanıp, üretilen De Havilland Comet uçağı, uzun ömürlü olmadı. İlk kazasını 1953 yılında yapan Comet, Karaiçi’den havalandıktan dakikalar sonra düştü. Bu kazayı 10 Ocak 1954 Hindistan uçuşu ve 8 Nisan 1954’teki İtalya uçuşu izledi. Nedeni bulunamayan kazaların ardından, Havacılık İdaresi Comet uçağının durdurulmasını istedi. Kazalardan sonra Comet’in uçabilir onayı alması yaklaşık dört yıl sürdü. Tasarımdaki hatalar sonucunda yaşanan kazalar, Comet uçaklarının ömrünü azalttı. Ayrıca Comet’ler diğer havacılık firmalarına jet motorlu modelleri nasıl tasarlamaları gerektiği konusunda hakkında yol gösterici oldu.

De Havillan Comet Kazalarının Sebebi

Comet uçakları, havacılıkta hizmete girdikten birkaç yıl sonra sorunlar teşkil etmeye başladı. Üç adet Comet uçağı uçuş sırasında felaket şekilde parçalanması sonrası, De Havillan firması Comet’lere derin testler yaptı. Yapılan testlere göre yaşanan kazaların temelinde 2 sorun tespit edildi. Bu sorunlar; uçak gövdesinde yaşanan metal yorgunluğundan kaynaklanan yapısal arızalar ve şiddetli hava koşullarında uçuş sırasında gövdenin aşırı gerilmesi yüzünden kaynaklanan arızalar. Yapılan diğer araştırmalarda ise uçakta uygun olmayan perçinlemeler, stres konsantrasyonu ve kare pencereler gibi yapısal hatalar tespit edildi. Sonuç olarak, havacılık sektörü Comet uçağının hatalarından ders çıkartarak, yeni nesil uçakları teknolojik ve yapısal olarak daha güçlü hale getirdiler. De Havillan Comet uçağı için satışlar hiçbir zaman toparlanmasa da, kazalardan sonra geliştirilen Comet 2, Comet 3ve Comet 4 uçakları 2000’li yıllara kadar semalarda görüldü.

Jet Motor Çeşitleri

Turbojetler: Turbojet motoru, 2. Dünya Savaşı’ndan önce İngiltere ve Almanya’da geliştirildi. Bu motorun üretilmesinin amacı yüksek hızla gaz üretmektir. Turbojet, jet motorlarının en basitidir. Turbojet motorlar, dört bölümden oluşmaktadır, bunlar; kompresör, yanma odası, türbin ve egzozdur. Kompresör havayı hızlandırarak, yakıt girişi ve ateşleyici olan yanma odasına gönderir. Genişleyen hava, türbini çalıştırır ve motorun egzoz nozülünden dışarı çıkar. Bu olay sayesinde uçakta itme kuvveti üretilir. Turbojetin birçok yararı vardır. Fakat yüksek yakıt tüketimi, yüksek sesle çalışma ve düşük hızlarda düşük performans gibi dezavantajları da bulunmaktadır. Bu motor türü daha çok askeri havacılıkta kullanılmaktadır.

Turboprop: 1939-1942 yılları arasında tasarımcı Gyorgy Jendrassik ilk turboprop motorunu tasarladı. Turboprop, bir dişli sistemi sayesinde pervaneye bağlı jet motordur. Turboproplar, diğer jet motorlarında bulunan kompresör, yanma odası, türbin ve nozülden oluşur. İtme kuvveti elde edilirken havanın miktarı fazla, ivmelendirmesi azdır. Bu motorda pervane bulunur ve pervanenin döndürülmesi amaçlanmaktadır. Turboprop şanzımana bağlı bir şaftı döndürür. Dişli kutusu dönüşü yavaşlatır ve en yavaş hareket eden dişli pervaneye bağlanır. Bu sayede pervane döner ve itme kuvveti oluşturulur. Bu motor türü yakıt açısından verimli fakat yüksek hızlara olanak vermemektedir.

Turbonfan: Turbofan jet motorları turbojet ve turboprop özelliklerinin birleştirilmesiyle ve önüne kanallı bir fan takılarak tasarlanmış bir motor türüdür. Motordaki fan, motorun soğumasına ve motor gürültüsünün azalmasına neden olur. Fanlardan giren hava iki ayrı akıma uğrar, akışlardan biri motorun etrafından akar ve bu akıma baypas denir. Diğer akım ise turbojet motordaki gibi motor çekirdeğinden geçer. Baypas havası motorun etrafından geçer ve bir kanal fanı tarafından hızlandırılarak ek itme oluşturur. Turbofan motorlar diğer motor türlerine göre daha sessiz çalışır ve yakıt verimliliği sağlar.

Turboşaft: Turboşaft dördüncü tip jet motorudur. İlk turboşaft motoru, 1949 yılında Fransa’daki havacılık firması tarafından yapılmıştır. Motor çoğunlukla bir turbojet gibi çalışır. Türbine bağlı güç şaftı şanzımana güç sağlar. Şanzıman, dönüşü şafttan rotor kanadına iletir. Turboşaft motor daha çok helikopterlerde kullanıldığından, şaft rotor kanadı şanzımana bağlıdır. Bu motor türü, pistonlu motorlardan daha yüksek ağırlık ve güç oranına sahiptir.

Turbojetler, turboproplar, turbofanlar ve turboşaftların hepsinin farklılıkları olsa da, güç üretme biçimleri esasen aynıdır: giriş, sıkıştırma, güç ve egzoz.