Evrende zaman ilerledikçe, her türlü gök cismi barındırdığı maddeler veya atomlar arasındaki çekim kuvvetleri nedeniyle, en az enerji harcayacağı geometrik şekle dönüşmeye başlar. Çünkü evrenimizin doğası gereği, tüm cisimler minimum enerji harcama eğiliminde oluyorlar.

Örnek vermek gerekirse, su damlaları düz bir şekilde olmak yerine küresel şekle bürünüyorlar. Bunun nedeni ise su moleküllerinin birbirlerine çekme kuvveti uygulamaları sonucu, minimum enerji harcama eğilimi yaparak, her defasında küresel şekle bürünürler.

Yer çekimi nedeniyle bütün gezegenler, küresel ya da çembersel şekle sahiptirler. Güneş sistemimiz şekillenirken, milyarlarca gaz ve toz parçaları birleşerek büyüyen ve zaman geçtikçe gezegenler haline gelen kümeler halinde toplandı. Tüm bu gaz ve toz parçaları birleştikçe kendi yer çekimini oluşturmaya başlar ve bu da hepsini bir arada tutmaya yardımcı olur. Gaz ve toz parçalarının çarpışma kuvveti, yeni oluşan gezegenlerin ısınmasına ve erimesine olanak sağlar. Yerçekimi kuvveti, bu erimiş maddeyi içeriye yani gezegenin merkezine doğru bir küre şekline çeker. Daha sonra gök cisimleri soğuduğunda küresel şeklini alırlar. Gök cisimleri ve gezegenler tam olarak küresel veya çembersel şekle sahip değildirler. Çünkü aynı zamanda gezegenler kendi etrafında dönerler. Dönme kuvveti yerçekimine karşı hareket eder ve birçok gezegenin ve gök cisimlerinin ekvatorları etrafında daha fazla şişmesine neden olur. Gezegenlerin kendi ekseni etrafında dönme hızı arttıkça ekvatorları etrafında şişkinlikte artar.

Özetlemek gerekirse, evrenimizin temelinde olan fizik kuralları sonucunda ne dünyamız, ne diğer gezegenler, ne de yıldızlar düz bir şekilde bulunamazlar.

Güneş Sisteminin Keşfi

Bilim adamları binlerce yıldır gökyüzünde hareket ediyor gibi görünen ışık noktalarını takip ettiler. Eski çağlarda Yunanlılar “gezgin” manasına gelen gezegenler ismini verdiler. Mars, Venüs, Merkür, Satürn, Jüpiter antik çağ döneminde biliniyordu. Daha sonra teleskobun icat edilmesiyle asteroid kuşağı, uydular, Neptün, Uranüs, Plüton ve daha birçok uzayla ilgili yeni bilgilere ulaştılar. Gök bilimcileri, Güneş sistemini ve uzay ile ilgili nice bilgilere ulaşmak için günümüze kadar birçok uzay robotları, sonda ve astronotlar gönderdiler. Şimdiye kadar bir uzay aracı olan Voyager 1, eşiğini geçerek yıldızlararası uzaya ulaştı.

Güneş Sistemi’nin Özellikleri

• Güneş sistemindeki gezegenlerin tamamı elips şeklindeki yörüngeye sahiptir ama bazı gezegenlerin yörüngeleri birbirleriyle kesişir.
• Gezegenlerin dönüş hızları birbirinden farklıdır.
• En büyük gezegen Jüpiter, en küçük gezegen Plüton’dur.
• Gezegenler hem kendi ekseni etrafında hem de güneşin etrafından batıdan doğuya doğu ya doğru dönerler.
• Güneşe en yakın gezegen Merkür, araştırmalara göre en uzak gezegen ise Plüton’dur.
• Dünya’nın 1, Mars ve Neptün’ün 2, Uranüs’ün 6, Satürn’ün 10 ve Jüpiter’in 12 uydusu vardır. Merkür ve Venüs’ün uydusu yoktur.
• Güneş sistemindeki gezegenlerin dönüş hızları güneşe olan uzaklıklarına göre ters orantılıdır.
• Güneş sisteminin yaşı tahminlere göre 4.6 milyar yıldır.
• Toplam gezegen sayısı 8 ve cüce gezegen sayısı 5’tir.
• Güneş sistemindeki toplam uydu sayısı 181 tanedir.

Güneş Sistemi Nasıl Oluştu?

Günümüzde gökbilimciler, Güneş Sistemi’nin, Güneş nebulası olarak bilinen dev bir gaz ve toz bulutundan oluştuğunu düşünüyor. Nebula, yerçekimi nedeniyle çöktü ve bir disk şeklini aldı. Gaz ve toz bulutundaki malzemenin büyük bir bölümü Güneş’i oluşturmak için diskin merkezinde toplandı. Disk içerisindeki diğer kalan maddeler ise birleşerek gezegenler, asteroidler ve uydular gibi cisimleri oluşturdular.

Uluslararası uzay istasyonu, bilimsel, mühendislik ve araştırma odaklı, bugüne kadar gönderilmiş en büyük yapıdır. Uluslararası uzay istasyonu, 15 ülkeyi temsil etmektedir ve 5 farklı uzay ajansı tarafından üretimi, tasarımı ve yönetimi gerçekleşmektedir. Tübitak, ISS ile çalışmalar yapmaktadır ama Türkiye resmi bir üyesi değildir.

Uzay İstasyonu Ne Kadar Büyük?

Uluslararası uzay istasyonu bir spor odası, 2 banyo ve 5 yatak odasına sahiptir. 6 astronotun rahatlıkla yaşamını sürdürebileceği bir istasyondur. Bitiş alanları da dahil olmak üzere bir futbol sahasını kapsayacak büyüklüktedir. Amerika Birleşik Devletleri, Rusya gibi birçok ülkenin laboratuvarları bu istasyonda bulunmaktadır.

Uzay İstasyonunda Yaşam

ISS yeryüzünden 400 km yukarıda bulunmaktadır. Dünya çevresinde 28.000 km/s hızla dönmektedir. Dünyanın çevresinde tam bir tur atması yaklaşık 90 dakika sürmektedir. Bu zaman içerisinde astronotlar yaklaşık 16 defa gün doğumunu ve gün batımını görmektedir. Bu yüzden Astronotların biyolojik saatlerinin bozulmaması için uyurken karanlık bir ortam oluşturulur.

Astronotların günlük çalışma süresi ortalama 10 saattir. Uzay istasyonundaki astronotların yaşamını sürdürebilmeleri için bazı gereksinimlerin karşılanması gerekir. Uzay istasyonunda oksijen, suyun elektrolizi ile elde ediliyor. Uzay istasyonunda yemek için bir mutfak bulunmuyor, hazır, dondurulmuş ve kurutulmuş yiyecekler tüketiliyor. İstasyonda astronotlar idrarlarını özel yapılmış tuvaletlere yaparlar. Enerji ise istasyonun etrafına döşenmiş güneş enerji panellerinden sağlanır.

Uzay İstasyonu Ortakları

Uluslararası uzay istasyonu projesi 15 ülkeyi temsil etmektedir ve 5 katılımcı uzay kuruluşu tarafından projelendirilmiştir, bunlar:

• NASA
• ROSCOSMOS (Rusya Uzay Ajansı)
• ESA (Avrupa Uzay Ajansı)
• Kanada Uzay Ajansı
• Japonya Uzay Keşif Ajansı

Uzay İstasyonu Neden Önemli?

Uzay ajansları, uzaydaki hayat ve uzay hakkında daha fazla bilgi edinmek için uzay istasyonunu kullanıyorlar. Uzay istasyonunda bulunan sağlık ekipleri uzay yaşamının insan üzerindeki etkilerini inceliyorlar. Böylece astronotlar başka bir gezegene gidecekleri zaman. Aylar ve yıllar boyunca uzun süreli yolculuklarda, mikro yerçekiminin sağlığını nasıl etkilediğini bilirler. Uzay istasyonunda Dünya’da yapılamayacak deneyleri yapacak laboratuvarlar bulunmaktadır. Bu yüzden uzay istasyonunda yapılan deneyler insanlık açısından önemli bir değere sahiptir.

Uzay, madde ve enerjiden meydana gelen bir yapıya sahiptir. Uzayda yeryüzündeki bütün kanun, prensip ve kurallar büyük ölçüde değişir ve gerçekliğini kaybeder. Albert Einstein’nin görelilik teorisine göre uzay elastiki bir yapıya sahiptir. Uzay’da zaman kavramı yoktur, zaman insanların ileri sürdüğü bir kavramdır.

Atmosfer ile uzay arasında kesin bir sınır bulunmamaktadır ancak dünyamızın atmosferi ise yukarı çıkıldıkça incelmektedir. Uzayın ortalama sıcaklığı -270, mutlak sıcaklığı ise ortalama sıcaklığından farklı olarak -270 santigrat derecedir. Uzaydaki uzunluklar ise uzayın kendine has bir ölçü birimi olan ışık yılı ile ölçülür. Işığın tam bir yılda alığı yola ışık yılı denir.

Uzayda tahminen milyonlarca, hatta milyarlarca galaksi var olmaktadır, bu tahmini galaksiler ise araştırmalara göre milyonlarca sistemler, gezegenler, asteroid ve meteorlardan meydana gelmektedir. Bu cisimler büyük hacimli ve kütleli cisimlerdir.

Uzay; karanlığı, boşluğu, büyüklüğü ve olayları insanlar için ilgi çekici, karmaşık ve araştırmaya değer olmuştur. Bu yüzden insanlar her devirde uzaya merak sarmıştır. Bu yüzden insanlık sürekli uzayın derinliklerini keşfetmek için icatlar yapmış ve var olan icatları geliştirmişlerdir.

Uzay ile ilgili hem en önemli hem de ilk olan icat teleskoptur. İnsanlar teleskopla yeni cisimler gördükçe uzaya merak sarmıştır. Devir değiştikçe insanlar daha güçlü ve dayanıklı icatlarla uzayı incelemiş ve bu sayede insanlığın uzay hakkındaki bilgi birikimi her geçen gün artmıştır. Bununla yetinmeyip daha ilerisini keşfetmek isteyen bilim adamları uzaya giderek daha fazla bilgi birikimi yapmıştır.

20. Yüzyılın ikinci yarısında ise dünyada uzaya yönelim artınca devletler tarafından uzay ile ilgili sanayinin üretimi ve geliştirilmesi desteklendi ve bu sayede güçlü füzeler üretme, yapma uydular geliştirme, ileri düzey teleskoplar üretme, uzay gemileri ve uzay istasyonları yapmayı başarmıştır. Uzay araştırmaları ise geniş bir araştırma alanına sahiptir. Ayrıca insanlar uzayı araştırmak için “astronomi” bilimini ortaya çıkardı ve bu sayede uzaya yönelim artmıştır.